Oturma izni, Schengen 90/180 kuralının matematiğini değiştirir — ama çoğu insanın sandığı şekilde değil.
90/180 kuralı aslında neyi düzenler
Schengen 90/180 kuralı, kısa süreli kalışlar için bir sınırdır. Schengen Sınır Kodu bunu "Üye Devletlerin topraklarında herhangi bir 180 günlük dönem içinde 90 günü aşmayacak süredeki amaçlanan kalışlar" için uygular; bu da "her bir kalış gününün öncesindeki 180 günlük dönemin dikkate alınmasını" gerektirir (Tüzük (AB) 2016/399, Madde 6). Bu kural, oraya ziyaretçi olarak bulunma hakkınızı düzenler — vergiyi nerede ödediğinizle değil, göçle ilgili bir sorudur.
Bu ayrım önemlidir, çünkü oturma izni çoğu zaman vergi mukimliğiyle karıştırılır. Bunlar farklı eşiklere sahip farklı rejimlerdir; ikisini Schengen 90/180 ile 183 günlük vergi kuralı karşılaştırması yazısında birbirinden ayırıyoruz. Bu yazı yalnızca bulunma hakkınızla ilgilidir.
İzin, 90 günlük sınırı kaldırır — veren ülkede
Bir Schengen devleti size oturma izni ya da ulusal uzun süreli (Tip D) vize vermişse, o ülkede belge geçerli olduğu sürece kalabilirsiniz. Avrupa Komisyonu'nun kendi rehberi bu konuda nettir: "Bir AB oturma izni ya da uzun süreli vize sahibiyseniz, 90/180 günlük kurala tabi değilsiniz, çünkü bu belgeler 90 günden uzun kalmanıza izin verir" (Avrupa Komisyonu).
Yani Portekiz'de D7 ile ya da İspanya'da kazanç getirmeyen (non-lucrative) vizeyle geçirilen bir yıl, 90 günlük hakkı kemirmez. İzin, orada bulunmanızın dayanağıdır, o kadar.
Ancak muafiyet coğrafidir. İzin, 90 günlük sınırı yalnızca onu veren ülkede kaldırır — Schengen'in geri kalan her yerinde, hâlâ sıradan bir 90/180 ziyaretçisisiniz.
Diğer Schengen ülkeleri hâlâ 90/180 saatini işletir
Bir Schengen devletinden alınmış izne sahip olmak, diğerlerine seyahat etmenizi sağlar — ama mukim olarak değil, kısa süreli ziyaretçi olarak. Schengen Anlaşması'nı uygulayan Sözleşme'nin 21. Maddesi, geçerli bir oturma izni sahiplerinin "bu izne ve geçerli bir seyahat belgesine dayanarak, diğer Üye Devletlerin toprakları içinde herhangi bir 180 günlük dönemde 90 güne kadar serbestçe dolaşabileceklerini" belirtir (Sözleşme, Madde 21). Aynı hak, uzun süreli (Tip D) vize sahiplerine de uzanır.
Açıkça söylemek gerekirse:
- Veren ülkede — izin geçerli olduğu sürece kalın; 90/180 kuralı uygulanmaz.
- Diğer her Schengen ülkesinde — tıpkı bir turist gibi, herhangi bir 180 günlük dönemde sıradan 90 gününüz olur.
Portekiz izni size Fransa, İtalya ya da Almanya'da sınırsız zaman satın almaz. Herkesin aldığı aynı kısa süreli kalış hakkını satın alır.
İnsanları yanıltan kısım: hangi günler sayılır
İşte dikkatli gezginleri gafil avlayan incelik. Diğer ülkelerde 90 kısa süreli kalış gününüzün ne kadarını kullandığınızı hesaplarken, izninizle evde geçirdiğiniz süre sayılmaz.
Komisyon, resmî hesaplayıcısının talimatlarında bunu açıkça belirtir: bir AB oturma izni ya da uzun süreli (D tipi) vize kullanılarak geçirilen kalış dönemleri 90/180 hesabına "girilmemelidir" (Avrupa Komisyonu).
| Bulunduğunuz yer | 90/180'e sayılır mı? |
|---|---|
| İzninizi veren ülkede | Hayır — orada izinle bulunuyorsunuz |
| Başka bir Schengen ülkesini ziyaret ederken | Evet — sıradan kısa süreli kalış |
| Tamamen Schengen Alanı dışında | Hayır |
Yani İspanya'da mukim olan ve İtalya'ya iki haftalık bir geziye çıkan biri, 90/180 sınırına karşı 14 kısa süreli kalış günü harcar — İspanya'da yaşadığı aylar değil. Diğer ülkeler için saat yalnızca siz fiilen o diğer ülkelerdeyken işler.
Bunun pratik sonucu şudur: "Schengen günleriniz" artık "Avrupa'daki günleriniz" ile aynı olmaktan çıkar. Bunlar yalnızca, mukim olduğunuz ülke dışındaki Schengen ülkelerinde geçirilen günlerdir — ki bu da tam olarak yanlış hesaplaması kolay türden bir rakamdır.
İznin yapmadıkları
- Başka yerlerdeki 90 gününüzü uzatmaz. Diğer ülkelerdeki sınır, herhangi bir 180 günde hâlâ 90'dır.
- Vergi durumunuzu çözmez. Göç statüsü ve vergi mukimliği ayrı ayrı, çoğu zaman farklı gün sayımları üzerinden belirlenir.
- Bir aşımı (overstay) affetmez. Schengen'in geri kalanını gezerek 95 gün geçirirseniz, izniniz olsun olmasın orada süreyi aşmış olursunuz — ardından gelen sonuçlarıyla birlikte.
Temel kural hâlâ bulanıksa, 90/180 kuralının sade Türkçe anlatımı işleyişi anlatıyor; bu yazı ise bir iznin bunun üzerine kattığı kıvrımla ilgilidir.
Kayıt neden önemli
İzin denkleme girdiğinde, gün sayımınız artık tek bir akan toplam değildir. Şu sorulara dönüşür: nerede idiniz ve hangi statü altında: evde izinle geçen günler, sayılmaz; bir sonraki ülkede geçen günler, sayılır; Schengen dışındaki günler, yok sayılır. AB'nin yeni Giriş/Çıkış Sistemi artık dış sınır geçişlerini otomatik olarak kaydederken, makamlar hareketlerinizin giderek daha kesin bir sürümüne sahip oluyor — ve bunu bağdaştırma yükü genellikle sizin üzerinize düşüyor.
Bu, kimsenin hafızadan güvenilir biçimde tutamayacağı bir defter işidir. Aynı zamanda Countly'nin arka planda sessizce tuttuğu şeyin ta kendisidir: geçirdiğiniz günlerin ve geçtiğiniz sınırların otomatik, özel, ülke bazında bir kaydı — telefonunuzda, hesap yok, analitik yok. Belirli bir seyahate hangi statünün uygulandığını size söylemez. Ama gerçekte kaç kısa süreli kalış günü kullandığınızı göstermeniz gerektiğinde, rakamın doğru olanı olmasını sağlar.
Bu, genel bilgidir; hukuki ya da vergisel tavsiye değildir. Göç kuralları ülkeden ülkeye değişir ve değişebilir — kendi durumunuz için resmî kaynaklara ya da nitelikli bir uzmana danışın.